Raport Instytutu Staszica prognozuje, jak podniesienie tzw. podatku cukrowego wpłynie na rynek napojów owocowych. Zdaniem autorów oznacza to podniesienie cen produktów lub zmniejszenie w nich zawartości soku owocowego i zastąpienie go chemicznymi dodatkami.
Jesienią rząd ma się zająć projektem ustawy wprowadzającej podwyżkę „podatku cukrowego”. Jako uzasadnienie wskazano niski udział opłaty cukrowej w ogólnej cenie napojów. Jej podwyższenie ma zniechęcić konsumentów do zbyt częstego kupowania napojów zawierających cukier lub inne substancje słodzące. Dotyczy to nie tylko słodkich napojów gazowanych takich jak cola, ale też napojów zawierających min. 20% soku owocowego.
Jak podwyżka “podatku cukrowego” wpłynie na rynek napojów owocowych, pokazuje raport Instytutu Staszica pt. „Przyszłość polskiego sadownictwa i zachowań konsumenckich w świetle potencjalnych zmian prawnych”. Z modelu zaprezentowanego w raporcie wynika, że zmiana konstrukcji podatku (do tej pory opłatą cukrową nie były objęte napoje zawierające co najmniej 20% soku, jeśli zawartość cukrów nie przekraczała 5 g na 100 ml) oraz podwyższenie opłaty cukrowej sprawi, że ich ceny mogą wzrosnąć nawet o 16,5%. Autorzy raportu podkreślają jednocześnie, że dostępne analizy nie potwierdzają założenia, iż wzrost cen napojów automatycznie prowadzi do poprawy nawyków żywieniowych konsumentów.
Tak „podatek cukrowy” wpłynie na ceny napojów
„Podatek cukrowy w proponowanej formule jest przede wszystkim instrumentem fiskalnym, a nie skutecznym narzędziem polityki zdrowotnej. Jego konsekwencją będzie obniżenie jakości napojów dostępnych na polskim rynku poprzez ograniczenie zawartości soku do niskiego poziomu, zbliżonego do średniej europejskiej” – przestrzega dr Piotr Balcerowski, wiceprezes Instytutu Staszica. – “Oznacza to również zmniejszenie udziału naturalnie występujących składników odżywczych w tych produktach. W efekcie może dojść do nasilenia trendu polegającego na wprowadzaniu napojów o niższej zawartości soku, uzupełnianych chemicznymi dodatkami, a także do zahamowania obserwowanego w ostatnich latach pozytywnego trendu zwiększania udziału soku w napojach przez producentów” – dodaje.
Wpływ wzrostu opłaty cukrowej na polskie sadownictwo
Polska jest największym producentem jabłek w Europie. Znaczna część krajowych owoców trafia do przetwórstwa, przede wszystkim na soki i soki zagęszczone, które są łatwiejsze w przechowywaniu i eksporcie. W 2025 r. zbiory owoców w Polsce oszacowano na ponad 4,1 mln ton, w tym około 3,7 mln ton jabłek. Oznacza to, że jabłka stanowią blisko 80% wszystkich owoców produkowanych w kraju. Jednocześnie około 2,7 mln ton, czyli 71% krajowej produkcji jabłek, trafia do przetwórstwa.
Z raportu wynika, że ograniczenie sprzedaży napojów przełoży się na spadek zapotrzebowania przemysłu napojowego na owoce i warzywa pochodzące z krajowych upraw o około 120 tys. ton rocznie. Dotyczy to przede wszystkim takich surowców jak jabłka czy marchew. Warto podkreślić, że szacunek ten uwzględnia wyłącznie prognozowany spadek konsumpcji napojów. W przypadku reformulacji produktów, polegającej na obniżeniu zawartości soku, skala spadku popytu na surowce może być znacznie większa. Autorzy raportu wskazują też, że sama zmiana konstrukcji i podwyższenie opłaty cukrowej mogłyby ograniczyć zakupy krajowych surowców rolnych o ponad 30 tys. ton rocznie. Najbardziej odczuwalne skutki dotyczyłyby jabłek przemysłowych, które stanowią podstawowy surowiec dla branży przetwórczej. Ma to szczególne znaczenie w latach wysokich zbiorów, kiedy sektor przetwórczy pomaga zagospodarować nadwyżki produkcji i stabilizować sytuację rynkową. Ograniczenie sprzedaży napojów zawierających co najmniej 20% soku oznaczałoby mniejszy popyt na krajowe owoce i warzywa, a w konsekwencji pogorszenie sytuacji ekonomicznej gospodarstw sadowniczych. Tym bardziej, że branża już dziś mierzy się z rosnącymi kosztami energii, pracy, transportu oraz przechowywania owoców.
Rekomendacje Instytutu Staszica
Instytut Staszica rekomenduje utrzymanie obecnych zasad opodatkowania sektora soków, nektarów oraz napojów owocowo-warzywnych. Zdaniem autorów raportu obowiązujące regulacje sprzyjają wprowadzaniu na rynek produktów o wyższej jakości, wspierają popyt na krajowe owoce i warzywa oraz wzmacniają pozycję polskich producentów i przetwórców.
Eksperci podkreślają, że ewentualne problemy związane z realizacją celów zdrowotnych powinny być rozwiązywane przede wszystkim poprzez skuteczniejszy nadzór nad rynkiem, działania edukacyjne promujące zdrowe nawyki żywieniowe oraz konsekwentne egzekwowanie już obowiązujących przepisów. W ich ocenie wprowadzanie dodatkowych obciążeń fiskalnych nie tylko nie gwarantuje osiągnięcia zamierzonych efektów zdrowotnych, lecz może również negatywnie wpłynąć na konsumentów, krajowych producentów oraz cały łańcuch dostaw oparty na polskich owocach i warzywach.
Oprac. Zenon Kubiak
Źródło: Instytut Staszica
Fot. Polina Tankilevitch/pexels.com
