Ograniczenie zakupów impulsywnych, zmniejszenie ekspozycji dzieci na alkohol oraz wsparcie osób deklarujących chęć ograniczenia jego spożycia – to główne założenia koncepcji sprzedaży alkoholu bez ekspozycji witrynowej. Rozwiązanie zaprezentowano 2 lutego podczas konferencji prasowej Polska Organizacja Przemysłu i Handlu Naftowego (POPiHN).
Analizy z Wielkiej Brytanii pokazują, że umieszczanie alkoholu w silnie widocznych lokalizacjach (na końcach alejek, w strefach kas czy głównych ciągach komunikacyjnych) może zwiększać sprzedaż piwa o 23%, wina o 34%, a alkoholi mocnych nawet o 46%. Jednocześnie badania z Nowej Zelandii wykazały, że w 85% wizyt dzieci w sklepach alkohol był obecny w polu widzenia, a w 63% placówek – widoczny przy każdej wizycie, co sprzyja jego wczesnej normalizacji. To właśnie ten mechanizm – impuls i nadmiar bodźców – stał się punktem wyjścia dla koncepcji sprzedaży bezwitrynowej. W 2019 r. Estonia wprowadziła częściowy zakaz eksponowania alkoholu w sklepach. Po zaledwie 2,5 miesiąca odnotowano: spadek zakupów impulsywnych z 5% do 2% klientów, redukcję kontaktu wzrokowego z alkoholem o 48%, skrócenie czasu obserwowania półek alkoholowych o 29%.
Dr Leszek Wiwała, POPiHN: „zmieniamy standard środowiska zakupowego”
Sprzedaż bezwitrynowa to model, w którym alkohol znika z bezpośredniego pola widzenia klienta. Nie jest eksponowany na otwartych półkach ani w strefach kas, lecz oddzielony od przestrzeni sklepu w sposób, który ogranicza bodźce wizualne, zachowując legalny dostęp dla dorosłych konsumentów. Zmienia się sposób prezentacji, ale nie liczba punktów sprzedaży ani system koncesyjny – wskazał dr Leszek Wiwała, Prezes–Dyrektor Generalny Polskiej Organizacji Przemysłu i Handlu Naftowego (POPiHN).
W prezentacji otwierającej konferencję dr Leszek Wiwała z POPiHN podkreślał, że propozycja branży paliwowej jest odpowiedzią na wyzwania zdrowia publicznego i próbą zaprojektowania rozwiązania horyzontalnego, adresowanego do całego handlu detalicznego. Badanie FOR/Pollster z listopada 2025 r. pokazuje, że 79% Polaków kupuje alkohol w dyskontach i supermarketach, 39% w sklepach osiedlowych, a jedynie 6% na stacjach paliw. Oznacza to, że 94% zakupów alkoholu odbywa się poza stacjami. W Polsce funkcjonuje ok. 120 tys. punktów sprzedaży alkoholu, z czego stacje paliw to ok. 5,5 tys. W tym kontekście POPiHN wskazuje, że regulacje skupione na pojedynczym kanale nie są w stanie wpłynąć na poziom konsumpcji w skali kraju, ponieważ omijają główne źródła dostępności.
Głos zdrowia publicznego: skutki dla jednostki i społeczeństwa
Otwierając panel ekspercki lek. med. Czesław Ducki, Dyrektor Mazowieckiego Specjalistycznego Centrum Zdrowia w Pruszkowie, Wojewódzki Ośrodek Terapii Uzależnienia od Alkoholu i Współuzależnienia, wskazał na szerokie skutki zdrowotne i społeczne nadmiernego spożycia alkoholu. „Alkohol zwiększa ryzyko licznych chorób przewlekłych, urazów, zatruć i kryzysów psychicznych, a w skali społecznej przekłada się na koszty leczenia, absencję, przemoc domową, wypadki i obciążenie instytucji publicznych. W kontekście środowiska zakupowego, stała ekspozycja alkoholu może działać jak bodziec uruchamiający impulsy, szczególnie u osób w terapii lub po terapii, a także u osób w kryzysie psychicznym” – mówił lek. med. Czesław Ducki.
Konsument w centrum: świadomy wybór a ekspozycja i zakupy impulsywne
Monika Kosińska–Pyter, Prezeska Federacji Konsumentów, zwróciła uwagę na kwestię świadomego wyboru w przestrzeni handlowej. Wskazała, że ekspozycja alkoholu w strefach intensywnego ruchu (m.in. przy kasach i w ciągach komunikacyjnych) może zwiększać prawdopodobieństwo zakupów impulsywnych, a więc decyzji podejmowanych bez planu i porównania. „Nie wykazujemy jako społeczeństwo żadnej empatii, wobec tych, którzy próbują porzucić uzależnienia wyjść, a wchodzą do sklepu po jogurt i widzą kolorowe półki z trunkami. Dzisiejsza ekspozycja alkoholu to jasny przekaz – to produkty codzienne, bardzo ważne, ładne i kolorowe. Nie powinno to tak wyglądać – podkreślała Monika Kosińska-Pyter.
Stacje jako infrastruktura codzienności: odpowiedzialność w formacie convenience
Wątek roli stacji paliw w codziennym życiu społecznym rozwinął Piotr Belniak, Head of Retail, MOL Polska. Zapewniamy produkty pierwszej potrzeby – leki, produkty spożywcze, motoryzacyjne, które klient może kupić wygodnie w jednym miejscu, na przykład w drodze z pracy. Nasze stacje to często sklepy w małych miejscowościach, czasem jedyne punkty handlowe w okolicy– wskazał Piotr Belniak.
Najbardziej kontrolowane punkty sprzedaży: procedury, szkolenia, egzekwowanie standardów
Kwestie czujności personelu i standardów odpowiedzialnej sprzedaży omówiła Katarzyna Cyran, Dyrektorka ds. korporacyjnych, Shell Polska. Pracownicy stacji paliw to jedni z najbardziej doświadczonych w handlu. Mamy wiele dobrych praktyk, procedur i jasnych instrukcji dotyczących tego, jak zachowywać się w trudnych sytuacjach. Jeśli pracownicy mają cień niepewności, czy osoba może być pod wpływem środków odurzających lub alkoholu to odmawiają sprzedaży, a nie przymykają na to oko – wskazywała Katarzyna Cyran.
Zaufanie klientów: jak wprowadzać standardy bez wzbudzania oporu
Temat akceptacji społecznej i zaufania do nowego standardu poruszyła Irmina Karpińska, Marketing & Convenience Director, Amic Polska. Jesteśmy jedną z firm, która zaprezentowała koncepcję sprzedaży bezwitrynowej. Obserwujemy reakcje klientów. Informujemy czemu to ma służyć, dlaczego jest taka ekspozycja, co za tym stoi. To rozwiązanie jest pro-konsumenckie, pokazuje naszą odpowiedzialność społeczną. Aby miało sens, powinno być wdrożone na całym rynku, nie adhoc na wybranej stacji – mówiła.
Inne instrumenty polityki alkoholowej: pakiet narzędzi zamiast działań punktowych
Adam Ambrozik, Dyrektor ds. korporacyjnych i regulacji, BP Europa SE, Oddział w Polsce, wskazał, że polityka alkoholowa działa najskuteczniej jako pakiet narzędzi, a nie pojedyncze rozwiązanie. Przy projektowaniu zmian kluczowe jest pytanie o realną zmianę zachowań i egzekwowanie już istniejących przepisów. „Sprawdziliśmy dostępność alkoholu w dystansie krótkiego spaceru od naszych stacji. W 70% przypadków alkohol można zakupić w innym miejscu, w odległości 500m. Uważamy, że tylko zmiany systemowe dotyczące całej sieci sprzedaży detalicznej mogą wpłynąć na poprawę zdrowia publicznego. Koncentrowanie się na jednym kanale jest działaniem fasadowym – podkreślał.
Stacje benzynowe: jesteśmy handlem
Igor Muszyński (Dyrektor Wykonawczy ds. Regulacji i Zgodności, Orlen S.A.) zaznaczył, że dziś standardy bezpiecznej sprzedaży na stacjach paliw są bardzo wysokie, a branża jest otwarta na wdrażanie nowych, skutecznych rozwiązań. „Zdajemy sobie sprawę, że nasz udział w rynku paliw jako podstawowego kierunku sprzedaży będzie spadał w perspektywie 5-10 lat. Rozwijamy się tak, że Orlen będzie sklepem. Dlatego zabieramy głos. Jesteśmy handlem i chcemy, aby w tym handlu obowiązywały rozwiązania rozsądne, które mają sens, są skuteczne i prowadzą do poprawy zdrowia publicznego – mówił.
źródło i fot.: Polska Organizacja Przemysłu i Handlu Naftowego
oprac. H.Handkowska
