Specjalnie dla “PH”: IJHARS – Czy producenci żywności muszą się bać?

Aktualności

Specjalnie dla “PH”: IJHARS – Czy producenci żywności muszą się bać?

23 stycznia 2023

Wywiad z Inspekcją Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. W rozmowie poruszamy temat kontroli m.in. procedur postępowania, sposobu typowania podmiotu poddawanego kontroli, kosztów itp.

Justyna Pawlak: Na stronie internetowej Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych widnieje informacja, że kontrole są niezapowiedziane i mogą być przeprowadzane ad hoc.  Czy w obliczu mnogości organów uprawnionych do kontroli przedsiębiorców, nie mają Państwo wrażenia, że mogą oni czuć się bezpodstawnie podejrzewani o nieuczciwość?

Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych: Prawo Przedsiębiorców[1] zakłada, że zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się, w przypadku gdy kontrola ma zostać przeprowadzona na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów prawa Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 9 ust. 4. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu zapewnienia stosowania prawa żywnościowego i paszowego[2], kontrole jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych przeprowadza się bez wcześniejszego uprzedzenia. Wyjątkiem są uzasadnione sytuacje, w których uprzednie zawiadomienie jest konieczne, by kontrola urzędowa mogła się odbyć. Urzędowa kontrola żywności prowadzona jest na podstawie i w granicach prawa, dlatego też nie ma tu mowy o domniemaniu jakiejkolwiek nieuczciwości.

W 2021 r. Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych przeprowadziła ogółem 75 685 czynności kontrolnych. W jaki sposób typowany jest podmiot lub produkt, który zostanie im poddany (np. określone kryteria, czy może sygnały od konsumentów)? Czym uzasadniacie Państwo dany wybór?

Działania Inspekcji JHARS planowane są na podstawie analizy ryzyka przeprowadzanej dla poszczególnych branż, obejmującej wyniki uprzednio przeprowadzonych kontroli, ilość i rodzaj stwierdzonych nieprawidłowości, zastosowane sankcje, wykonanie zaleceń pokontrolnych czy też ilość kontroli przeprowadzonych wcześniej w danej jednostce. Istotne znaczenie ma tu doświadczenie oraz wiedza zdobyta w ramach sprawowanego nadzoru nad jakością handlową artykułów rolno-spożywczych, jak również ewentualne podejrzenia występowania niezgodności. Ponadto, uwzględniane są informacje przekazane przez inne instytucje i organy kontroli, wnioski oraz spostrzeżenia konsumentów, a także udział poszczególnych grup produktów na rynku. Kierunki działań kontrolnych IJHARS uwzględniają również tematy kontroli, których obowiązek wykonania wynika z przepisów określających kompetencje Inspekcji JHARS np. kontrolę paszy dla zwierząt domowych czy materiałów i wyrobów do kontaktu z żywnością oraz tematów kontroli, które są przeprowadzane w celu przekazywania danych do Komisji Europejskiej m.in. kontrolę jakości świeżych owoców i warzyw, oliwy z oliwek lub mięsa drobiowego. Podmioty do kontroli typowane są przez Wojewódzkich Inspektorów JHARS wspólnie z kierownikami wydziałów kontroli na podstawie m.in. profilu działalności danego przedsiębiorcy mając na uwadze wyznaczone na podstawie analizy ryzyka produkty priorytetowe. Pod uwagę brane są zwłaszcza obiekty, które nie były dotychczas kontrolowane, a także te, w których stwierdzono nieprawidłowości w przedmiotowym zakresie podczas wcześniejszych kontroli IJHARS, w tym kontroli związanych z rozpatrywaniem sygnałów konsumenckich. Dodatkowo, w przypadku producentów uwzględniane są podmioty, których produkty zostały zakwestionowane podczas kontroli przeprowadzonej na etapie detalu.

Jaka jest procedura postępowania w przypadku wykrytych nieprawidłowości? Czy jednostka poddana kontroli otrzymuje stosowny czas na ich usunięcie, czy kara nakładana jest ze skutkiem natychmiastowym?

Jeżeli w wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono nieprawidłowości, wojewódzki inspektor przekazuje pisemnie jednostce kontrolowanej zalecenia pokontrolne i wzywa ją do usunięcia nieprawidłowości w określonym terminie. Termin wykonania zaleceń pokontrolnych jest wyznaczany indywidualnie w odniesieniu do każdej przeprowadzonej kontroli i w miarę możliwości powinien dać rzeczywistą możliwość wykonania zaleceń. Ponadto, przepisy ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych[3] nakładają na organy IJHARS obowiązek wymierzenia kary pieniężnej w postaci decyzji w stosunku do podmiotu, który wprowadzał do obrotu artykuł o niewłaściwej jakości handlowej lub produkt zafałszowany. Stosowane są również sankcje na podstawie innych przepisów szczegółowych np. ustawy o organizacji rynków owoców i warzyw oraz rynku chmielu[4]. Istnieje także możliwość nałożenia na przedsiębiorcę grzywny w drodze mandatu karnego[5], np. za używanie do produkcji środków spożywczych po upływie terminu ważności. W stosownych przypadkach wojewódzki inspektor w drodze decyzji może także zakazać wprowadzenia do obrotu produktu niespełniającego właściwej jakości handlowej, nakazać poddanie artykułu określonym zabiegom lub też nakazać wycofanie z obrotu całej partii artykułu rolnospożywczego zafałszowanego – wówczas te decyzje podlegają natychmiastowemu wykonaniu.

Kto ponosi koszty kontroli i badań laboratoryjnych?

W obecnym stanie prawnym, przedsiębiorcy są zobowiązani wnieść opłaty za czynności przeprowadzone w ramach kontroli:

  • granicznej jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych,
  • jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych innej niż graniczna, w tym przeprowadzonej na podstawie przepisów odrębnych, jeżeli w wyniku tej kontroli stwierdzono, że artykuły rolno-spożywcze nie odpowiadają wymaganiom w zakresie jakości handlowej wynikającym z przepisów o jakości handlowej lub wymaganiom dodatkowym zadeklarowanym przez producenta.

W przypadku kontroli innych niż graniczne, opłaty za przeprowadzone czynności kontrolne pobiera się wyłącznie w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości. Stawki opłat określa rozporządzenie MRiRW w sprawie stawek opłat za czynności przeprowadzone w ramach kontroli jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych[6].

Czy oprócz inspekcji, istnieje płaszczyzna umożliwiająca Państwu nawiązanie dialogu (np. szkolenia, spotkania edukacyjne) z podmiotami poddawanymi kontrolom? Czy napływają do Państwa wnioski od producentów dot. procedur kontrolnych?

Inspekcja JHARS odpowiada na pytania, zarówno konsumentów, jak i producentów w przypadku wątpliwości dotyczących jakości handlowej artykułów rolno – spożywczych. Pracownicy Inspekcji biorą czynny udział w konferencjach, seminariach i szkoleniach, organizowanych również z inicjatywy przedstawicieli związków branżowych, przybliżając przepisy prawne i wytyczne obowiązujące w danym sektorze spożywczym.

[1] Prawo Przedsiębiorców z dnia 6 marca 2018 r.
[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych przeprowadzanych w celu zapewnienia stosowania prawa żywnościowego i paszowego oraz zasad dotyczących zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin i środków ochrony roślin, zmieniające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001, (WE) nr 396/2005, (WE) nr 1069/2009, (WE) nr 1107/2009, (UE) nr 1151/2012, (UE) nr 652/2014, (UE) 2016/429 i (UE) 2016/2031, rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 i (WE) nr 1099/2009 oraz dyrektywy Rady 98/58/WE, 1999/74/WE, 2007/43/WE, 2008/119/WE i 2008/120/WE, oraz uchylające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 854/2004 i (WE) nr 882/2004, dyrektywy Rady 89/608/EWG, 89/662/EWG, 90/425/EWG, 91/496/EWG, 96/23/WE, 96/93/WE i 97/78/WE oraz decyzję Rady 92/438/EWG (rozporządzenie w sprawie kontroli urzędowych)
[3] Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych.
[4] Ustawa z dnia 19 grudnia 2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw oraz rynku chmielu.
[5] Rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie nadania funkcjonariuszom Inspekcji Weterynaryjnej, Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych oraz Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa uprawnień do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego.
[6] Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 października 2016 r. w sprawie stawek opłat za czynności przeprowadzone w ramach kontroli jakości handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych.